گویش بختیاری درزبانزدها

 

     جا آدم وا مِینِ دل بوّ نه مِینِ گل

Ja adam va min del bun a min gel

جای آدم باید در دلها باشد نه در گلها که کنایه از روی زمین است وزنده بودن

ü      جِال جِغله

Jal hegheleh                    

نوجوان 12 ساله

ü      جِاهلوُن به قفس پیرا به هوس

Jahelun be ghafas pira be havas       

جوانان در قفس(زندان) پیران به هوس

ü      جازسه راس کِردم

Jazese ras kerdom

جهیزیه اش را درست کردم

ü      جاوارگه*

Ja varegah

محل بارانداز هر ساله در ایل

ü      جِلا خوُت تّرِستّه بوُی

Jala khot taresteh boei

مگر خودت توانسته باشی

ü      جنگ وس به چا خُور

Jang vasbe chaghakhor

جنگ افتاد به چقاخور×

ü      جِراو اوُریشمی

Jerav aorishomi

جوراب ابریمشی

ü      جِلاوِانِ بکش

Jalavan bekhash

گله را ببر جلو

 

× چقاخور منطقه ایی است پای دامنه کوه کلار در 30 کیلومتری بروجن

* محل بارانداز کوچ که دور تا دور آن سنگ خشکه چیده اند وهمه ساله از آن استفاده میکنند

برگزیده ازکتاب گویش بختیاری تالیف :  آقای عبدالعلی خسروی

واژه ها در زبان بختیاری

نشانه های آوا نگاری (فهرست   5- ج )

جم خوس  :jam –khaws   - آنکه در خواب درخود فرو رود.آنکه جمع شده می خوابد

جم کِردن  : jam-karden   -  جمع کردن – فراهم کردن

جمله یِی  : jomley   -  جملگی – همگی

جّمنِیدن  : jomniden   - جنباندن – تکان دادن

جم و جیل کردن  : jam-o-jil   -  گردآوری – جمع وجور

جندِل مندل کِردن  : jende-mendel- karden   -  حیف ومیل کردن

جِنگ  : jeng   -  تابش – شدت – جِنگ ظهر (اوج گرما)

جُندّم  : jandom   -  جهنم

جِنگ  : jang   - جنگ – جنگ بّرد(جنگ با سنگ ) – جنگ تفنگ (جنگ با تفنگ ) – جنگ گرز (جنگ با گرز) – جنگ چَو ( جنگ با چوب)

جنگ وقال  : jang –o- ghal   - جنگ و جول

جنِیوه  : janive   -  جریمه

جوودوه  : jo – duh   -  خوراکی که با دوغ وآردجو درست کنند

جوری  : jowri   -  درویش

جوز  : jowz(jawz)   -  گیاهی خوشبویی که در آب پنیر اندازند

جوشنیدن  : jushniden   _ جوشاندن

جووّ بدرکردن  : jo – bedar-karden   -  جان سالم بدر بردن

جووّ به تشنی   : jo-b- teshni   -  در حال مرگ – از جان گذشته

جووّ جلیغ داشتن  : jo- jeley – dashten   -  نیرو وبنیه داشتن

جوُو  :  jeve – (jove)   - جُبه – پیراهن –

جِهده  : jahde   -  جاده

جهرستن  : jahresten   -  چرخیدن – تغییر جهت دادن

جیل  : jil   -  آشفته – درهم - مِیاس جیله ( موهاش آشفته است )

جیمبالو  : jimbalu   -  پریشان – آشفته

جینیدن  : jenidedn   -  تاراندن – فراری کردن

 جی یر  : jiyar   -  جگر

برگزیده ازکتاب واژه نامه زبان بختیاری : تالیف آقای ظهراب مددی

 

عیدتان مبارک

سلام. سلامی به ابهت دبیت .به محکمی چوقا.به استواری گیوه.به قشنگی کلاه نمدی.به غیرت تفنگ برنو.به بزرگی بهون.به زیبایی می ناه ولچک.وبه پایبندی عهدوپیمان گویل بختیاری تقدیمتان باد عیدتان مبارک

واژه ها در زبان بختیاری

نشانه های آوا نگاری (فهرست   4- ج )

جلاو  : jalav  -  جلاب – بره یکساله اخته شده – چوبدار- تعدادی گوسفند

جلاوی : jalavi   - نوعی پارچه قدیمی

جُل به کول : jol-be-kol  - خانه بدوش

جُل پوش کردن  : jol-push-karden   - جل را بر حیوان نهادن –آماده کاری شدن

جُلت  : jolat  - شرور- ناکس –غیرقابل انعطاف – حسود

جِلت  : jelt  - جلد

جِلت  : jelt  - کیسه کوچک پرشده از اسپند ودعا ومهره های رنگارنگ که بر کودکان آویزند

جّلدکی  : jaldaki   -  فوری

جِلزقه  : jelezey   - جلیقه

جُل شال  : jol-sal(shal)   - جُلی که سینه چهارپایان رو پوشاند

جِلغ جِلغ  : jeloy(jelogh)-jeloy  - صدای بهم خوردن مایعات

جِلِوّ  : jalaw  - جِلب – دغلکار

جُل وبند  : jol-o-band   - باروبنه – اثاثیه

جُل وجا : jol-o-ja  - خانه وزندگی – خانه ووسایل زندگی

جلودار  : jelaw-dar  - کسی که از دیگران پیشی گیرد – پیشروگله – افراد خان که قبل از او حرکت می کردند(نیارو)

جلورو  : jelaw-raw   - نیارو – سرکش

جلودار وابیدن  : jelaw-dar-wabiden   - جلودار شدن – بردیگران پیشی گرفتن – جلوگیری کردن

جلو زیِدن  : jelaw-ziden  -  جلو زدن – پیشی گرفتن

جُم  : jom   - دوقلو(به یکی از دوقلوها:لنگ جم گویند(جملو)

جم  : jom   - تکان – حرکت –

جِم  : jam  - جمع – تجمع

جِمب خّردن  : jomb-kharden   - تکان خوردن

جُمبُلو  :  jombolu  - درهم ریخته(مو) –آشفته – میِ جُمبُلو (آشفته مو-جیِمبُلو)

جُمت  : jomat  - هیزم نیم سوخته مشتعل –چمت

جم تا کُرو  : jam-ta-koru   -  بزرگ تا کوچک – همگی

جِمُ وجِیل  : jam-jil   - جمع وجور کردن (جم وجیل)

برگزیده ازکتاب واژه نامه زبان بختیاری : تالیف ظهراب مددی

 

واژه ها در زبان بختیاری

نشانه های آوا نگاری (فهرست 3 - ج )

جروجیک  : jar-o-jik   - لاغر اندام ولی پرزور

جره  : fera(e)   - وسیله ای چون تله کابین برای گذاشتن از مناطق صعب العبور

جره دره کردن  : جره دره کردن  : jere-dere-karden   - نق زدن (بچه)

جری  :   jari  - هرچیز مورد اختلاف : ملک جری ، زمینی که مورد اختلاف باشد

جُریت  : joryat   -  جرات

جُرین  :  jorin  -  گوژپشت

جِز  : jez   - درد ،کاربردآن :جز به دل:داغدار، جِز به جیگر:داغ به جگر، جِز من دل وستن:داغدار شدن  ، جِز من دل وندن: داغدار کردن

جز به گال  : jez-be-gal   -  نوعی بازی

جُزبی  : jozbi  -  جزئی

جِزنشووّ  : jez-neshov   - نشانه گذاری شده ، مشخص

جزه  : jeze   -  کلاف پشم چیده شده یک گوسفند،واحد شمارش پشم

جستن  : jesten   -  گریختن، پریدن، پناه بردن،

جُستن  : josten   - یافتن ، دنبال چیزی گشتن،دعوت کردن

جغ  : jogh  -  چینه دان:چینه داشتن کنایه از سیری ناپذیربودن، پرخوربودن

جغله  : jeyghle   - پسربچه ،جوان کم سن،نوکر،چوپان

جغله جبار  : jeyghle-jabar   - نوجوان

جغیدن  : jeghniden  - جیغ زدن

جِفت  : jaft  -  پوست درونی بلوط ، لم لور

جفت  : joft   - یوغ که درکشت برگردن حیوان نهند

جفتار  : joftar   - گودی ستون مهره های کمر

جفتارشووّ  : joftar-shov  -  گودی میان دوکتف از پشت

جُفت کردن  : joft-karden - کنار هم گذاشتن،شعرگفتن، بیت جفت کردن،شعرگفتن(بیت بستن)

جُفت کش  : joft-kash  -  کیسه بافتنی که در هرردیف دونخ عبور دهند وبعنوان کیسه پول به کار برند

جفنه  : jofna  - سفره،دستمال بزرگ،کاسه چوبی بزرگ خمیر

جک  : jek   -  سیخک تفنگ ته پر

جکه  : joke(jeke)   - سبزی وچمن ، درخت کوچک

جُل  : jol   - پوشش حیوانات، وسایل خانه

جلاوچارون  : jalav-charn   -  گله چران، چوپان

جلاوی  : jalavi  - نوعی پارچه قدیمی

برگزیده ازکتاب واژه نامه زبان بختیاری : تالیف ظهراب مددی

 

واژه ها در زبان بختیاری

نشانه های آوا نگاری (فهرست 2  - ج )

 

جاوندن : ja-vanden  -  جا انداختن – فرش انداختن – رختخواب گستردن

جا ویدن : ja- veyden   - جا آمدن – حال آمدن

جاهل  :  jahel  -  جوان – جاهل توپُر (جوان قوی هیکل)

جایکی  : ja-yaki   - یکبارگی (یه جایکی)

جبو رنگ : jabu-rang  - حیوان یک رنگ

جت به جت ناهادن : jet-be-jet-nahdan   - سربه سر کسی گذاشتن

جتنیده : jetteniden  - آشفته کردن – سراسیمه کردن

جتنیده : jetenida  - آشفته وضع

جداخُور : jada –khor   - آنکه تنها غذا خورد – خسیس – افرادیکجا نشین – روستایی

جدی : jedi   - ارثی

جِدی داشتن  : jedi-dashten   -  چیزی مثل بیماری یا رفتاری از اجداد به ارث بردن

جر : jar  - جنگ واختلاف – کاربرد(جِرملکی – اختلاف برسرزمین)- جر مِن جر درآوردن:درمیان اختلافی ،اختلافی دیگر را عنوان کردن

جِر  : jer  -  تابش – در اوج – مِن جِر گرما (دراوج تابش گرما)

جِرازیّر  : jor-a-zer   - شانه های افتاده وخمیده

جر اسبّید  :  jar- esbed  -  جگر سفید

جُراو  : jorav   -  جوراب

جرائی  :  jarayi  -  جراحی

جربُر : jar-bor  - میانجیگری – حل کننده اختلاف دیگران

جر خر : jar- khar  - شرخر – اهل دعوا

جِر دادن  : jar-dadan –  پیچاندن – چرخاندن – کاربرد آن جر دادن گوش -پیچاندن گوش – گوشمالی دادن

جِر داشتن  :  jar- dashtan   - جنگ داشتن – اختلاف داشتن

جِر در آوردن  : jar- der-avarden  - اختلاف را مطرح کردن – اختلاف بوجود آوردن

جُرستن  : joresten  - شکسته شدن تخم در شکم مرغ

جِرشت  : jerest  - تابش خورشید

جرشه  : jar-shah  - جگر سیاه

جرغه  : jargha   - درتقسیمات ایلی معادل تش است – دارودسته – به طایفه هم گویند

جِرگ  : jarg   -  جوانه وشکوفه درخت – ترکه

جُرمُل  : jor- mol   - شانه وکتف – چهارشانه – قوی هیکل

جُرمُلی دادن  :  jor-moli-daden  - با شانه ها هل دادن – قلدری در آوردن

جرنی  : jereni  -  عصبانی مزاج

جرنیدن  : jerniden  -  شکافتن دریدن

جرو  : jaru  -  اهل دعوا – عصبانی مزاج (جری)

جِروابیدن  : jar-wabidan  -  مثل چرم گاو سفت شدن

 

برگزیده ازکتاب واژه نامه زبان بختیاری : تالیف ظهراب مددی

 

 

سلام اقا مهیا (سوال شما درمورد دولاب (دواب)

باعرض سلام وخسته نباشید واینکه باید ببخشید که خیلی دیر جواب شما رومیدهم اولا

اینکه ادرس ایمیل شما رو اشتباها پاک کردم که باید به بزرگواری خودتون ببخشیدولی

درمورد مطلبی که سوال کردید درمورد دولاب اینکه این اسم شهریا بخشهای زیادی

دراطراف تهران وحتی جزیره هرمزگان هست ولی فکرکنم دولاب مد نظر شما با پیگیریهای

زیادی که انجام دادم مشخص شده اسم یک چشمه در روستای دشتک از توابع اردل

چهارمحال بختیاری قراردارند وطایفه هفت لنگ در اونجا ساکن هستند وروستایی در همان

اطراف به اسم دواب صمصمامی هستند ولی تیره ها وطوایف مختلف هستند وبستگی

داره که فامیل شما چی باشه واین مشخص میکنه که جزء کدوم تیره وطایفه هستید

امیدورام که توانسته باشم تا حدودی جواب سوال شما رو داده باشم

واژه ها در زبان بختیاری

ثابد کردن : sabed _kerdan    - ثابت کردن

ثابد وابیدن : sabed_wabedan   -  ثابت شدن

ثلق سینه  : sely_e_sina   - ثقل سینه – بیماری سل

سغ سرسینه : seygh_ e_sar_sina  -  ثقل سینه – آنچه باعث رنج وعذاب شود

(فهرست 1  - ج)

جا  : ja   -  مکان – بعوض – رختخواب -  کاربرد :به جا آوردن – شناختن

جا بدم  : ja –be –dam   -  درجا – فورا- توقف یک شبه در کوچ

جا بد نری  : ja – bad- nari   -  جای بد نروی – دربازگشت از مراسم عزا به همدیگر گویند

جا بُزگل : ja – bozgal   -  آغل بزها (گوسفندان)

جاجا کردن  : ja –ja- karden   -  این جا وآن جا کردن – تغییر جا دادن

جاجسته  : ja – jasta  -  ازجا گریخته  ،آنکه از ایل وطایفه خود به دیگرطایفه کوچ کرده باشد. مهاجر

جا خرمِن  : ja – kharmen   - خرمنگاه

جادیه  :  ja – diya  -  مگسک تفنگ – هدف (دیه)

جار زیِدن  : jar- ziden  - فریاد زدن

جاروُکار  : jaru – kar  -  رفتگر

جاز  : jaz   _ درختچه ای که درکنار رودها ونهرها روید (گیاه داروئی )

جازک  : jazak   - پرنده ای کوچک مانند گنجشک

جازه هزار زوّ  : jaze – hezar – zov   - پرنده ای است چون هدهد ولی بدون کاکل – (کنایه از آنکه زبان دیگران را بداند وهم رنگ جماعت مب شود – آدم پرحرف

جاکت  : jakat   -  ژاکت

جا کِردن  : ja – karden   - جای دادن

جِا کن کردن  : ja- kan – karedn   -  تغییر مکان دادن

جِا گایِل  :  ja – gayal  -  طویله گاوها

جِا گِر  : ja – ger   -  جای گیر – چیز پر حجم

جِا گر وابیِدن :  ja- ger- wabiden   -  مستقر شدن

جِا گرو کردن  : ja- goro – karden   - جابه جا شدن بقصد ناشناس ماندن

جِا گرهِدن  :  ja – garhen  - جای گرفتن – مستقر شدن – تسکین یافتن – کتک زدن – حمله ور شدن (پورستن )

جِا گه  : ja – gah   -  جا ومکان

جال جغله  :  ja- jeghele   -  جوان – جاهل جغله

جِا مندن  : ja – manden   - برجای ماندن – ارث نهادن

جِاندار : jandar   - ژاندارم

جِاندار مِلی  :  jandar- meli   -  ژاندارمری

جِانیست کردن  : ja - nest- karden   - نابود کردن

جِا وار  : ja – war  - جاوارگه

جاوارگه  :  ja – wargeh   -  جای بار انداختن – جاواره (وارگه ) – کاربرد آن:تهنیده ک منزلگاه تهی از علف

 

برگزیده ازکتاب واژه نامه زبان بختیاری  تالیف :  آقای ظهراب مددی

 

 

گویش بختیاری درزبانزدها

گویش بختیاری درزبانزدها

ü      تِیکِه صُحویِ بردمِین بغل

Tikeh sovi bard min bagaleh

لقمه صبح مانند سنگی است که دربغل آدم آماده پرتاب است

ü      تُوم نون حُونه پزی اِدِه

Tom nun hune pazieideh

طعم نان خانگی میدهد

ü      تُوربِه *گا تلِه

Torbega tahleh

گیاه ترب گاوی تلخ است

ü      تیر مرِ زِنگ تو کارِی بِید

Tire mersenge to kari bid

تیر مژگان تو اثر داشت

ü      تیِپمُی

Tipomy

ای سالارم

 

*ترب گاوی بوته ای است که برگهای پهن دارد وتلخ است ولی سمی نیست که گار آنرا میخورد

 

برگزیده ازکتاب گویش بختیاری تالیف :  آقای عبدالعلی خسروی

 

گویش بختیاری درزبانزدها

گویش بختیاری درزبانزدها

ü     تُوم بّوس نِید

Tome baos nid

تخم پدرش نیست

ü     تُو رِسِ گرهد ورّهد

Tores gerehdorahd

خط سیرش را گرفت ورفت

ü     تّما سا ایخوی بِگریِس

Tamas eixoy(eikhoy) beris

تو نگو میخواهی اورا بگیری

ü     تُومِ لیش اِیِده

Tomelis(tomelish) eideh

طعم بد میدهد

ü     تِیه کالکی

Tiyeh k alaki

چشمانش مثل کالک گشاد است

ü     تو مِِیری ٭لُری خّردُم

To miri lori

تو بمیری لری خوردم

ü     تُومِس نِیگرُم

Tomes nigerom

مزه اش را نخواهم چشید

ü     تیاس چّندی سُورِن

Tiyas eandi(chandi) surden

چشمانش چقدر شورند

ü     تُو گّپ

Tao gap

تب بزرگ (تب حصبه را گویند)

ü     تُو سّرد

Tao sard

تبی که با لرز همراه است(تب مالاریا)

ü     تُو لازُم

Tao gazem

تبی که دراثر عفونت داخلی است

ü     تُو لّرز

Tao larz

تب و لرز

ü     تِین خّونِید

Tiyan xaonid(khonid)

یکی از چشمانش را بست

ü     تِیتِنک٭ وّند

Titenak vand

سنگ روی آب پراند

ü     تُو رِس کور آبید

To res kur abid

خط سیرش روی زمین گم شد

ü     تِی بّوس مُو شُو نُم

Ty baos mo sunom(shunom)

نزد پدرش من شبانم

ü     تّمدارِنِه سّرپا کُن

Tam dsrene sar pas kon

دار قالی بافی را برافراز

ü     تُوچُری٭ راس کرد

Toesh chori ras kerd

نان روی آتش درست کرد

 

 

٭ سوگند خوردن آنست که جان طرف را بخوری وبگوئی تو بمیری، دربختیاری این سوگند بالاترین تعهد اخلاقی است.

٭  سنگ ریز پهن را روی آب می اندازند، سنگ پس از چندبار جستن در آب فرو میرود

٭ آتش هیزم را آماده کرده وخمیررا روی آن می اندازند نانی کلفت آماده میشود،گاهی هم روی تاوه داغ آن را آماده میکنند

 

برگزیده ازکتاب گویش بختیاری تالیف :  آقای عبدالعلی خسروی