تاریخ وفرهنگ بختیاری

 

ü      بّلا جبی بِیدُ

Bel a jebi bid

تعجبی بود

ü      بی بّروُ گّرُد

Biberao bargard

برو برگرد ندارد

ü      بّلا بِگری که چُونُو نازی

Bala begeri ke chono nazi

بلا بگیری که این چنین زیبائی        

ü      بّلا گِرهِدِه رِی دِرّخت

Bala gerehde rahd ri derakht

بلا گرفته رفت روی درخت (کنایه از کار بد)

ü      بی گُلنِسا سُوار مایُون بِید

Bi golnesa suvare mayun bid

بی بی گلنسا سوار مادیان بود

ü      بی اّفّتو مُونِیدُ مِس

Bi aftao mo nydo mes

به این آفتاب سوگند که من اورا ندیدم

ü      بُلیطُ هُول هُولی

Balit hol holi

بلوط پخته درآتش وخاکستر

ü      بِی مو خُوت اِیدونی که هیچی

Bimo khot eiduni ke hichi

بی من میدانی که بی ارزشی

ü      بِل وا دُرنُگ

Bel va dorong

لحظه ای صبرکن

ü      بّلا کُم تِیّر قّضابِتُ نّدِراهِه

Bala kom tire ghaza bet naderahe

بلکه تیر قضا(سرنوشت) بسویت نیاید

ü      چِویلِ دّور کّمّر باد اِیوشِنیدسِ دِلِ کّر کارِتی تّرِه دُو دّراّنجِنیدِس

Chvile daore kamar bad eiyaoshnides dele kor karlitare dodar anenides

چویل(سبزی کوهی) دورکمر راباد بهرسو میبرد (تکان میدهد) دل پسر خونین تر است ودختر اوراباکارد عشق خودآنرا قطعه قطعه کرد(ازشعروادبیات مردم)

ü      بی ساز اِیّرخسِه

Bi saz eirakhse

بی ساز میرقصد

ü      بّخت بّختِ اّوّلِه

Bakht bakht avaleh

شانس اگر هست همان شانس نخستین است

(کنایه از ازدواج است که همان ازدواج اول بهتراست)

ü      بّختِ مُردِیلت

Bakht mordiyalet

سوگند به بخت مردگانت

ü      بّختِ بّوم

Bakht baom

سوگند به بخت پدرم(بیشتر این سوگند بمرده است)

ü      بِهیِگِن بگو خُسی دا نِیبوُ

Behi gen bogo khosi da nibu

عروس رو بگو که مادر شوهر هیچوقت مانند مادر نمیشود

ü      بِی گُداربِه اّو زِید

Bigodar be ao zid

بدون دانستن گداربه آب زد

بدون مطالعه و نقشه کارراانجام داد

ü      بِه آسِیو اِرِه حّر دارِه نّه حُور

Be asiyao eireh ne her dareh na hur

به آسیاب میرود نه خردارد ونه خور (کنایه از آدم بی هدف)

ü      بِمال رّهِس نِیدادِن اِیگُو د مُو کّهخُدا

Bemal rahes nidaden eigod mo kahkhodam

به آبادی راهش نمیدادند میگفت من کدخدایم

ü      بِه فِیس اِرِه به ناز اِیاهِه

Befis ereh be naz eiyahe

به تکبر میرود وبا ناز برمیگردد

ü      بُهار اِرِه پائیز اِیاهِه

Bahar ereh poeiz eiyahe

بهار میرود پائیز برمیگردد (کنایه از تاخیر در مسافرت)

ü      بّنگِ بُوس نِیا

Bange bus niya

بانگ وبوئی از او نمیائید (از او خبری نمیاید)

ü      بّدنّوینی گّگُو

Bad navini gegu

بد نبینی برادرم (درمقام تعارف)

ü      بِنُگروکّلِه نِدارِه

Bangeru kaleh nedareh

بنگرو(نامی است برای مردان) سرش از خودش نیست

(کنایه از تهور وجرات)

 

برگزیده ازکتاب گویش بختیاری تالیف :  آقای عبدالعلی خسروی

 

 

  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

نوشته شده توسط پوراندخت در 0:4 |  لینک ثابت   • 

 

ü      باج سویل سُونِه

Baj sevil suneh        

باج سبیل میگیرد

ü      بارتم نید که وادس چپ کار کنم

Bartom nid keva dase chap karkonom

عادت ندارم که با دست چپ کار کنم

ü      بالُمِه چرخ اشکناددلمه زمونه

Balome charkh eshkenad delome zamuneh

بال مرا چرخ شکست ودلم رو زمانه این لّخ از شعری است که درمردم رایج است

ü      بازی بازی نومس نهاد قاضی

Bazibazi nomes nehad ghazi        

الکی الکی نامش رو قاضی نهادند

ü      باافتو اوید وا افتو رهد

Ba aftao evyd ba aftao rahd

با آفتاب آمد      با آفتاب رفت  (یعنی عمرش کوتاه بود)

ü      باد آورد خدا سی هوشه چین

Bad everd khoda si huche chin

باد را خدا آورد که خوش چین کارش رو بکند

عدو شود سبب خیر اگر خدا خواهد

ü      بادوّس مِین کّلّس

Badvas  min kalas

باد در کله اش افتاد

ü      بایِم تّل جاس مِنِه جنگله

Bayom tal jas mine janglge

بادام تلخ جایش در جنگل است

کنایه از اینکه جنس بد هرگز ببازار نخواهد آمد

ü      باج گر ز باج دهی نیترسه

Baj ger zebaj dehi nitarse

باجگیر از باج دادن هراسی ندارد

ü      بُردیسِه سی خُوتُ

Bordiseh si khot

آنرا برای خودت بردی

ü      بُردیسِه تا آسماری دس زس نیو ورداری

Bordiseh ta asemari daszes nivord ari

تا کوه آسماری اورابردی         باز دست ازاو بر نمیداری

ü      بُرده واّ بُوس

Bordeh va baos

او به پدرش برده است

ü      بُرگنِهِ وّنّد

Borgeneh vand

ابرو را بالا انداخت

ü      برد زمونه هنی وچهره س نخرُده

Barde zamune hani ve chahras nakharde

هنوز سنگ زمانه به کمرش نخورده است

ü      بِرِشتُم وسُهدم سِت

Bereshtomo sohdom sit

سرخ شدم سوختم از داغت

ü      برنه که ول کنی دا خوسه ایجوره

Behane ke vel koni da khose eijureh

بره را که رها کنی خودش مادرش رو می یابد

ü      بّر اّفتو بشین سانهِ بپا

Bar aftao beshin sane bepa

در آفتاب بنشین و سایه رو تماشا کن

ü      بُزنِ وپا خُس اِیکشِن وِِ دار مِیشِن وا پا خوس

Bozen vepa khos eikeshen vedar mishen va pa khos

بزرا با پای خودش بدار میکشند ومیش راهم با پای خودش

من اگر نیکم اگر بدتوبرو خودرا باش ، که گناه دگری برتو نخواهند نوشت

ü      بُز که اّجِلِس ایا نون شونه خوره

Boz ke ajales eya nun shune eikhoreh

بز که اجلش آمد نان چوپان رو میخورد

ü      بجور جاته بنه پاته

Bejur jateh beneh pateh

اول جایت را پیدا کن بعد پایت رو بگذار

هرکه اول بنگرد پایان کار ، اندر آخروانگردد شرمسار

ü      بّسکی باد خُوبِید بارُون اّم گِلِس وّس

Baski bad khu bid barunam vas be geles

از بس باد خوب بود باران هم بهمراهش آمد

(کنایه از روی هم آمدن مشکلات)

ü      بّدِتِه بِفرشِن بِه آسِیوُ           خُووته بِفرشن به میلسِ

Badete befrshn be asiyao khuneteh befrshn be myles

پسر بدت را به آسیاب بفرست وپسر خوبت را به مجلس بزرگان

که هرچیزی بجای خویش نیکوست ، جهان چون خط وخال وچشم وابروست

ü      بّعدِ پائیز و کُله نِمِدی

Bahde poeizo kolah nemedi

بعداز رفتن پائیز کلاه بر سر می نهی

نوش داروئی وبعداز مرگ سهراب آمدی ، سنگدل این زودتر میخواستی حالا چرا

 

برگزیده ازکتاب گویش بختیاری تالیف :  آقای عبدالعلی خسروی

نوشته شده توسط پوراندخت در 15:32 |  لینک ثابت   • 

نشانه های آوا نگاری (فهرست 6 ب )

 

بن دوه گرهدن  : bon –du(h)-garhden   -  ذوب کردن کره وگرفتن دوغ آن

بند وابیدن  : band-wabeden   -  بسته شدن ، قطع شده ، پای بند شدن

بنر  : be-nar   -  مخفف بنیهر ، نگاه کردن

بن زم  : bon-e-zom   -  دوتیرک بالا وپایین تمدار، به بالایی : بن زم جلو وبه پایینی : بن زم پایینی گویند، چوتمدار= سردار

بن سیزن  : ban-sizen   -  بند سیزن

بنشین  :  beneshin  -  جای سکونت

بنک  : be- nok   -  درشخم زدن نوک گالایین شیاری سطحی برزمین گذارد، شخم نامطلوب

بن کو  : bon-ku   -  خویشاوندان که دراملاک شریک یا همجوار باشند ، املاک شراکتی

بنگ  : bong(bang)   -  بانگ ، اذان

 بنگ بو  : bang-e-bow   -  (بانگ پدر) فریاد وشیون در مرگ عزیز

بنگ رس  :  bong-ras   -  مسافتی که بانگ برود

بنگ زیدن  :  bong-ziden   -  بانگ زدن

بنگشت  :  bengesht(d)   -  گنجشک

بنگ کردن  : bong- kerdan   -  صدازدن ، کمک خواستن

بنگ گدن  : bong- goden   -  اذان گفتن

بنگ ورآوردن  : bong-ver-averden   -  بانگ برآوردن در مرگ کسی ، فریاد زدن

بنگ ورستادن  : bong-verestaden   -  بانگ برخاستن ، درهنگام شنیدن خبر مرگ کسی شیون کردن

بنگه  : bon- gah   -  سرچشمه ، سرچشمه جوی

بنوش  : benawsh   -  بنفش

بنووّ  : be-nov   -  نوبت نگهداری چوپان ، بدین گونه که وقتی چندنفر مشترکا" چوپانی بگیرندوعده می نهند که هرکدام مدت معینی اورانزدخود نگهدارنداین مدت را بنووّ آن کس گویند

بنه  : bene   -  بنیهر مخفف بنگر

بنه  : bone   - بارو وسایل

بنه  : bane   -  وسیله توری بافته شده از موی بز برای حمل محصول دروشده

بنه بستن : bone- basten   -  باروبنه ر ابستن ، آماده کوچ شدن ، پهن شدن بوته (خیاروگوجه ) بر زمین

بنه کن  : bone-kan   -  ریشه کن

بنه کن وابیدن  : bone-kan-wabeiden   -  ریشه کن شدن ، برای همیشه به جایی دیگر رفتن

بنه گه  : bone_gah   -  جایگاه ، یکجا نشین

بن هلی  : bon- holi   -  گرده

بنه وار  : bone-war   -  جای برافراشتن سیاه چادر، ده

بنه وندن  : bone-vanden   -  بته انداختن ، روییدن غله

بنیچه  : bonicha   -  بنیان ، خانواده ، نوعی مالیات بوده است

بو  :  bow   - پدر(بئو= بوه)

بو  : bu   -  بوی ، بوی لیش – بوی بد ، بو به ره ناهادن ، کنایه از اهل فهم ونصیحت بودن- بو کف دست ناهادن: بو ناهادن

بو برنگ  : bu-bereng   - بو وخاصیت ، عرضه

بوت  : but   -  تنه درختی که درون آن را در طول چون جوی برای خوردن آب حیوانات یا رساندن آب به آسیاب درآورده باشند

بو دا  : bow- da   -  پدر مادر ، پدربزرگ مادری

بو دادن  : bu-daden   -  بوی دادن ، تف دادن

بو دل  : bu-del   -  بوی دل ، عزیز دل ، جان دل ،درموقع ناز کردن کودک گویند

بور  : bur   - سرخ ، سرخ مایل به قهو ه ای

بورچال  : bur-chal   -  اسب بور پیشانی سفید، آدم گیج ومنگ

بورکنیدن  : burkeniden   -  بغض کردن

بورنکین  : burnekin   -  انتظار

بورنکین دار  : burnekindar   -  منتظر

بوروی  : borovi   -  بورانی

بورهستن  : burehesten   -  روییدن

بوسیره  : bowsir   - پدر همسر، خسی ، این کلمه کاربرد کمی دارد

بوف  : buf   -  تشکجه کاهی درون تهده (گهواره)

بوف زیدن  : buf zaden   -  تاول زدن

بوق علمی  : bugh-alami   -  کنایه از :باریک وبلند قد

بوکردن  : bu-karden   -  بو کشیدن، فاسد شدن، بودادن

بوکرده  : bukarden   -  فاسد شده

بوکشیدن  : bu-kashiden   - بو را استشمام کردن ، آنکه چیزی را دریابد

بوکف دست ناهادن  : bu-kaf-e-dast-nahden   - بوناهادن : بوکردن ، ازبین بردن ،تمام کردن ،از غیب خبر داشتن

بونه  : buna   -  بهانه

بونه واوندن  : bu-wa-vavnden   -  از بهانه انداختن

بو ور داشتن  : bu-wor-dashten   -   بوی بد گرفتن ، گندیده شدن

به آره وندن  : be-aroh-vanden   -  آره

به اشکم زیدن  : be-eshkam-zaden  -  به شکم زدن

به او زیدن  : be-aw-zaden   -  به آب زدن ، از رودخانه گذشتن ، کنایه (خودرابه خطرانداختن )

به او وستن  : be-aw-vasten   -  درآب افتادن وشنا کردن، غرق شدن