نشانه های آوا نگاری (فهرست 2ت )

ترندن  : toronden   -  غلتاندن

ترنم  : tar-nam   -  باران نم نم

ترنه  : tornae   -  گیسو

ترنیدن  :  torniden   -  غلتاندن (ترندن)

ترو تنک  : tar-o-tonok   -  تروتازه – ترونازک

تروک  : toruk    -  دانه انگور- انگور نارس(تریک)

تروکستن  :  terukesten   -  بهانه کردن – دلتنگ شدن

تروک وابیدن  : toruk-w-biden  -  دانه دانه شدن خوشه انگور

تره کشت  : terekesht   - ترکشت (تریکشت )

تره کُهی : tara-kohi   -  تره گیاهی (نوعی سبزی )

تریّز  : terez   -  شکاف وفرورفتگی – گودی ستون فقرات – تریّز مازه (گودی ستون فقرات)

تریک  : terik   -  تروک  

تریک  : terik   -  صدای باز شدن دریا چیزی شبیه به آن (ترک)

 تریک تریک  : terik-terik   - صدای مداوم باز وبسته شدن دریا چیزی شبیه به آن(ترک ترک)

تریکستن  : terikesten   - سیخ شدن موبر بدن از ناراحتی – ترس

تریکشت  : terikesht   -  صدای باز وبسته شدن اشیای چون در و ....

تزبه  :    -  tazbe تسبیح

تزگنیدن  : tozgeniden   -  کندن – چوب مشتعل را با کوبیدن برسنگ ودیوارخاموش

کردن – تکان دادن پلک

تزوی  : tazvi   - تزبه (تسبیح)

تسخیّر  : taskher  -  تقصیر

تسخیّر داشتن  : taskher-dashten   -  تقصیر داشتن

تسلی  : taseli   -  تسلا

تسمه  : tasma   - بند چرمی

تسمه دوال  : tasam-duwal   - وسیله بافتن شیّردنگ

تسمه ورداشتن  : tasma-wordashten   - برشی تسمه گونه از هرچیزی مثل پوست بلوط برداشتن – کنایه از بشدت کتک زدن

تسنیدن  : teseniden   -  تخمه با دندان شکستن- کاربردآن چی نداشتن – اوتسنیدن (چیزی نداشتن ، آب مانند تخمه شکستن_ کنایه کار بیهوده کردن)

تش  : tash   - آتش – از تقسیمات ایلی که شامل اولادمی شود- کا ربرد آن : تش به سر: گرفتار، عصبانی  _ تش بی دی : آتش بدون دود  _ تش زسربارستن  :آتش از سرباریدن ، عصبانی بودن ، گرفتار بودن  _ تش زگور ورستادن  : آتش از قبر برخاستن کنایه از عامل ومحرک بدی بودن _  تش به دنیا وستن  : آتش در دنیا افتادن ، نابود شدن

تش استه  : tash-este   -  سنگ چخماق

تش برق  : tash-e-bargh   - رعدوبرق آسمانی

تش بکو  : tash-boku   - طایفه وفامیل

تش بلازی کردن  : tash-belazi kerden   -  آتش افروزی کردن

تش به هووّه  : tash-be- hove   - آتش برخانه – خانه خراب – درهنگام نفرین گویند

تش پر کردن  : tash-per-kerden   - آتش کردن تفنگ _ پرتاب کردن آتش

تش پرکووّ  :perekov   tash-  -  پرتاب آتش درجنگ بهم دیگر_ پرتاب آتش برای تعیین حد وحدود مثل زمین های جنگلی

تش ترد کردن  : tash-e-terd-kerden   - با آتش سوزاندن کنایه از عصبانی شدن

تش تش  : tash-tash   - هزارپا – (جا) – فلزی که بر سنگ چمخاق برای افروختن آتش زنند

تش تشی  : tash-tashi    - آتشی _ عصبانی مزاج

تش تفنگ  : tash-tofang   -  تیراندازی با تفنگ

تشتک رشتک  : tashtak-rashtak   -  با عجله وبی دفت کاری رو انجام دادن

تش تلگ کردن  : tash-e-tolg –kerden   -  افروختن آتش با کنده درخت وهیزم

تش توه کردن  : tash-tawa-kerden   -  آتش وتابه نان پزی _ کنایه از نان پختن

تش دادن  : tash dadan   -  تیر پرتاب کردن

تش دل  :  tash-e- del  -  آتش دل – داغ دل

تِش دل کور کردن  : tash-del-kur-kerden   -  داغ دل گرفتن

تش شماری  : tashshomari   -  مالیات بر خانوادر

تش کردن  : tash kerden   -  آتش کردن _ آتش بر پا کردن

تش کش  : tash-kash    -  سیخ بهم زدن آتش چاله (چاله شمن )

تش کور کردن  : tash-kur-kerden    -  آتش را خاموش کردن _کنایه از جنگ واختلاف رو به پایان رساندن

برگزیده ازکتاب واژه نامه زبان بختیاری  تالیف :  آقای ظهراب مددی

نشانه های آوا نگاری (فهرست 2ت )

تپ کو کردن  : tap-e-ku-karden   -  تپاندن وکوبیدن ،کتک کاری کردن

تپل  : tapal   - کند پا

تپنیدن  :tapniden   -  تپاندن، فروبردن،فرونشاندن ، کنایه از پنهان کردن

تتمون  : tatesten   -  کمین کردن،جاگرهدن(پورستن)

تتمه  : tatama   -  باقی مانده ، تم تمه

تتن  : teten    -  توتون

تجار  : tajar   -  تاجر

تخت  : takht   -  تخت ، صاف وهموار، ته کفش وگیوره

تخت کردن  : takht karden  -  صاف وهموار کردن، کوبیدن(زمین)

تخت کش  :  takht-kash   -  آنکه تخت گیوه درست کند

تُخم تماته  :  tokham-tamata  -  تخم مرغ با گوجه سرخ کرده، املت

تدرگ  : tederg   -  تگرگ ،

ترات  : terat   -  چهار نعل ، تاخت

ترازی  : terazi   -  ترازو

ترال  : taral   -  شاداب، تروتازه

تربریّزکردن  :  tar-berez   -  کباب آبدار، نیم برشته

تربریُز کردن  : tar-berez-kerden   - کباب آبدار کردن ، نیم برشتن گوشت

ترب گا  : torb-ga   -  گیاهی خودرو است

تربه  : torba   -  توبره

تُرترو  : tor-toru   -  هرچیز گردی که بغلتد، دانه های سیاه و گردی که در غلات بویژه گندم هست

ترخردن  : tor-khorden  -  غلتیدن

ترد  : terd   - (تردنیدن)، سوز، سوختن، سوختگی ،آتش، تردبه ریش ناهادن:آتش برریش گذاشتن(کنایه از فریفتن ، گول زدن)

تردن  : terden   -  تردنیدن

تردناهادن  : terd-nahden   - آتش نهادن، سوزاندن

ترد و ورد  : terd-o-verd   -  سوخت وساز ، عصبانی

تردهستن  :  terdehesten   -  سوزانده شدن

تر زیُری  : tor-zeri   - سرازیری

ترستن  :  taresten   -  توانستن

ترسستن  :  tarsesten   - ترسیدن

ترس و لرس  : tars-o-lars   -  ترس ولرز

ترش  : toorsh  -  ترش

ترشک  : torshak   -  نوعی ترشی که با آن آش درست کنند

ترشنیده  : toroshnideh   -  ترشرو، اخمو، ترشیده

ترشی  : torshi   -  ترشی ، ترشی ناردنگ: ترشی دانه انار

ترک  :  (tareki) tarrak   - آغاز: ترک باهار، آغاز بهار، شادابی بهار

ترک  : terak   -  درز، شکاف =تری

ترک  : tark   -  قسمت عقب زین

ترک ترک  :terek-terek   -  صدای برخورد اشیاء

ترک خردن  :  terak-khorden   -  ترک خوردن، ترک

ترکستن  : torekesten   -  آهسته براه افتاده، خرامیدن

ترکشت  : terekesht   -  صدای برخورد اشیاء

ترک ورک کردن  : torok-worok-kerden   -  آهسته راه افتادن ، قدم زدن

ترکه  : tarke   -  ترکه ، شاخه تازه روییده ، چوب مهاجم در چوب بازی

ترکه بازی : tarke-bazi   - چوبازی

ترکه تین کردن  : tarke-teyn-kerden   - چوب وترکه برچیزی مانند درخت بقصد میوه چینی زدن

ترکی بند  : torki-band   - نوعی بستن دستمال بر روی می نا که پیشانی را بپوشاند

ترگاه  :  ter-e-ga   -  مخملک = تره گا

ترمزدی  : ter-mezdi   -  بیگاری

ترم ترم کردن  : torom-torom-kerden   - غرولند کردن

ترنجهستن  : terenjehesten   -  سرمازده شدن ، استخوان درد گرفتن بر اثر سرما

برگزیده ازکتاب واژه نامه زبان بختیاری  تالیف :  آقای ظهراب مددی

نشانه های آوا نگاری (فهرست ت )

ت  : t )et )  - (ضمایر) تو

تا  :  ta  -  گراز نر

تا  :ta   - (حرف ربط) تا :همینکه،(حرف اضافه) پایان مکان و زمان را رساند،تااوچو:تا آنجا ،

تا به تا گشتن  : ta-be-ta-gashten  -  تلوتلو خوران رفتن

تاپر گشتن  : taper-gashten   - دوری کردن، حاشیه روی کردن

تاپو  : tapu   - مخزن گِلی برای نگهداری آرد کندوی عسل

تاته  : tata   - عمو ، پیرمرد

تاته زا  : tata-za   -  عموزاده

تاته زا وازا  : tata-za-wa-za   -  نسبت فرزندان عمو زاده ها بهمدیگر، مخفف آن تازاوازا

تاته زاهی  : tata-zahi   -  عموزادگی : شی : به عموزاده شوهر کردن

تاتی تاتی  :  tati-tati   -  قدم های اولیه کودک

تاخت کردن  : takht-karen -  تاختن

تار  : tar   -  جدا

تاراغ  : taragh   - زنگ بزرگ که برگردن پیشرو گله اندازند

تارستن  : taresten   -  تارشدن، دورشدن گوسفند از گله

تارف کردن  : tarof- karedn   -  تعارف کردن

تارنیدن  : tarniden   -  تارستن ، جدا افتادن ، تارستن

تاریک صحو  : tarik- sohv   -  هوای گرگ و میش صبحگاهی

تاز  : taz   -  تاخت وتاز

تاز  : taz   -  تار در قالی بافی ، تپ

تازه یی  : tazayi   -  تازگی

تازی  :  tazey   -  تازه

تاس  : tas   -  طشت ، ظرف مسی بزرگ

تاسستن  :  tasesten   -  خفه شدن، دچار تنگی نفس شدن

تاسنیدن  : tasniden   -  خفه کردن

تاسه  : tasa   -  تنگی نفس

تافنیدن  : tafniden   -  پراکند ، تفنیدن

تاگ  : tag   - درختی با میوه ای چون زیتون وکُنار

تالار  : talar   -  طاقچه

تال  :  tal   -  تار، نخ، یه تال می: یک تارمو – کاربرد: سرِ تاله در آوردن: سرنخ رادرآوردن (گله گذاری کردن)

تالیم  : talin   - وصله

تاو  : taw   -  اطاعت ، کاربرد: به تاو در اویدن: مطیع شدن ، تاب ، تحمل

تاو آوردن  :  taw- avoredan   -  تاب آوردن، تحمل کردن

تاو خردن  : taw- khorden  - گردش کردن ، پیچ کردن

تاو داشتن  : taw-dashten   -  تاب داشتن ، خم داشتن ، تحمل داشتن

تاو دادن  : taw-dadan   - تاباندن ، گردش بردن

تَول  :  tawol   -  تاول

تباکو  : tabaku   -  تنباکو = تمباکو

تپ  : tep   -  مقداری ، کمی، صدای افتادن چیزی

تپ  : tap   -  پود قالی ، شاخه وترکه (بادام)

تپ تازه کردن  : tap- taza-karden  -  تاروپود تنیدن، نخ را کلاف کردن

تپ تپ کردن  : tap-tap- karden   - کورمال کورمال کردن

تپ تپ  : tep- tep   - تپش قلب = پرپر

تپ تپ گروسگ  : tap-tap-khorusak   -  قایم باشک

تپ تپو  : tap-tapu   -  کابو س ، بختک ، موجود خیالی که در خواب برروی شخص خوابیده می افتد به گونه ای که نتواند نفس بکشد وفریاد بزند

تپ توپ کردن  : tap –e-tup-karden   -  تشر زدن ، سروصدا ایجاد کردن

تپ تیلووُ  :  tap- tilov   -  بچه های قد ونیم ، اهل بیت

تپ درچیدن  : tap- darchiden   - پودقالی چیدن ، کنایه از نقشه کشیدن- مقدمات کار را فراهم کردن

تپ کو  : tap- ku   -  کرکیت

  برگزیده ازکتاب واژه نامه زبان بختیاری  تالیف :  آقای ظهراب مددی

ü      پیلانِه دّر نِهاد

Pilane dar nehad

پولهایش را گم کرد یا باخت

ü      پس صوه* خیلی دیره

Pas sovah khyli direh

پس فردا خیلی دیر است

ü      پوسِتِه قلفتی کّنُم

Pusete ghelefti kanom

پوست ترا یکجا میکنم

ü      پیا خُوس مّلُونِه

Piya khos malaoviyeh

مردخودش شناگر است

ü      پارِنُ خدا بیامرزه

Paren khoda biyamorze

پارسال راخدا بیامرزد*کنایه از کارگذشته دیگر بازگشت ندارد)

ü      پِیایّل زِمُفلسی خوار ایبُون گُوسیّل زِلّری

Piyayal ze mofgesi khar eibun gusiyal ze lari

مردان ز تهی دستی خوار میشوند وگوسفندان از لاغری

ü      پِیا چارُشونِه خیلی سخته

Piya charshune khyli sahte

آنمرد چهارشانه خیلی محکم ودلیر است

ü      پّی پاش نِیبُو

Py pash nibu

زیاد بدنبالش نیست(تعقیبش نمیکند)

ü      پّلوارِس کِرد

Palvares kers

گوشت را آویزان کردگوسفند را چاق کرد

ü      پِیشُونِیسّ خّیرِه

Pishunis khyreh

پیشانیش خیراست

ü      پُورنِید بِس

Purnid bes

باو فشار آورد تا به دیوار چسبید

ü      پُوزّسه بخاک اِیمالِن

Puzese be khak eimalen

پوزه اش را بخاک میمالند(اورا تنبیه میکنند)

ü      پُوز پرس*خطا نِیکُنِه

Puz pores khata nikone

 تفنگ دهن پرش خطا نمیکند

ü      پُر پوسِسِه

Por puseseh

پرپوستش میباشد(یعنی این قیمت دیگر بالاترین است)

ü      پّرزیِنِس* کِرد تابِس نّزّنِه

Pazines kerd ta bes nazane

اوررا با خار پوشاند تا گراز آنرا نخورد(تا معنی گراز نر را میدهد)

ü      پّس مّنِده شیرِن نیخُورُم

Paz manden shiren nikhorom

پس مانده شیر را نمیخورم ( کنایه از روح سرکش ومغروراست)

ü      پوسُهِ درختِنِه رّندُم

Pose darakhtene random

پوست درخت را تراشیدم

ü      پِیشِت اِیگُو اِیخّندِه          پّسِت ایرهِ اِی بّنده

Pishet eigo eikhandeh paset eireh eibandeh

روبروی توکه باشد با تو بگووبخند دارد ولی پشت سرت هزار وصله ناجور بتو می بندد

ü      پِلتِه بِل مِن اّفتّو خُوت بِشین مِین سا تِیِه نّورُ دار

Pileteh bel men aftao khot beshin mine tiye navordar

پولت را در آفتاب بگذار وخودت در سایه بنشین وچشم از او برمدار

ü      پیشتِ ایگُوم عیبی نداری       پّسِت اِیگوُم سّرنّور داریِ

Pishet eigom aybi nedari paset ei gom sar navord ari

جلوی رویت میگویم عیبی ندار           پشت سرت میگویم سربرنداری

٭ پس صوه: پس فردا خیلی دیر است کنایه از شتاب درانجام کاراست که به اصطلاح کار امروزرا به فردا میفکن

٭ پار:  واژه پار فارسی باستان است که در گویش بختیاری استعمال زیاد دارد وحکایت وروایت چند هزارسال تاریخ است می بینم در شعر شاعران هزار ساله "شهر غزنین نه هماست که من دیدم پار"

*پرز:خارهای مخصوص است که با آن خرمنهای کوچک را می پوشانند تا از گزند حیوانات در امان بماند

برگزیده ازکتاب گویش بختیاری تالیف :  آقای عبدالعلی خسروی

ü      پا نِه وُرچین زِیّتُر

Paneh vorchin zitar   

زود پابردار (گامهایت را تند کن )

ü      پاسه زِ گلیمِ خُوس درازتر کرد

Pase ze gelinkhose deraztar kerd

پاراازگلیم خودش فراتر نهاد

ü      پا دّویسِه کِرد تا کارِسِه راس کرد

Pa dovise kerd ta karese ras kerd

برایش فعالیت کردتا کارش درست شد

ü      پارو پِیرار رّهددِی تازّ س مّکُو

Paro pirarrahd di tazasmako

سخن پارسال وپیرارسال را تازه مکن که گذشته است

ü      پاس وّر کُلوِست

Pas varkoluvest

پایش به سنگ خورد وافتاد

ü      پا پِلیچّک دابِس

Papeliechak dabes

پا به پشت پایش گذاشت که زمین بخورد

ü      پا گِرهِدِه کُرکِه

Pa gerehdeh korke

پسره روی پا ایستاد

ü      پا تِه وردار

Pateh vordar

تند بیا (گامت را تند بردار)

ü      پِیا چّندی وّنگِه

Piya chandi vangeh

مرد چقدر بیحال است

ü      پِیا گّپِیه مّنده یادگارِ پِیایّل٭

Piya gapiyeh mandeh yadegare piyayal

مردبزرگی است بازمانده از مردان

ü      پِیانه رُمنید کِه نُورِیساد

Piyane romind ke navorisad

مردرا انداخت که بلند نشد

ü      پُشتِس بِه کُهِ لارِه٭

Poshtes be kohe gareh

پشت او به کوه لار (کلار) است

ü      پّندوّ کِردِه

Pandao kerdeh

ورم کرده است

ü      پُفیسِه دِر وِردِن

Pofiseh derverden

جگر سفیدش را در آوردند

ü      پیرونی کرده

Piurni kerdeh

تب کرده و بیحال است

ü      پِیلانه وّندی به اّو

Pilane da nehad

پولهایش را گم کرد یا باخت

ü      پّتّس وّندِی به اّو

Patas vandi  be ao

پته اش را به آب انداختی (رازش را بر ملا کردی)

٭ پیا اصطلاحی است برای مردان بزرگ ، شجاع وبی باک این واژه مرد که بهمه اطلاق میشود فرق زیاد دارد این واژه ریشه اوستائی دارد یعنی حماسه ساز، کسی که در جنگها شجاعت از خود نشان میدهد

٭  کوه لار که همان کلار باشد در منطقه لار چهارمحال قرارگرفته که قله آن همواره از برف مستور است

برگزیده ازکتاب گویش بختیاری تالیف :  آقای عبدالعلی خسروی

نشانه های آوا نگاری (فهرست 2 پ )

پِیا چارُشونِه خیلی سخته  : piya charshune khyli sakhte   -  انمرد چهارشانه خیلی محکم ودلیر است

پِیا اِین بّخُو  : piya ein be khao   -  مرد درخواب است

پّل بُریده٭ داس مُرده  : pal boredeh dashmordeh   -  زن گیسو بریده ، مادرش مرده است

پُلوکِه بارِش کِرد  :  polokeh bares kerd   - طعنه وکنایه بارش کرد

پّو زار بِپاش نِیدُ  : pao zar bepasnid   -  کفش به پاهاش نیست

پّی پاشُ نِیبُو  :  py pas nibu   -  زیاد بدنبالش نیست (تعقیبش نمیکند)

پِی اِش بُرِیدِن  : pye sh boriden   -  بدنبالش رفتند

پِیِکس کِرد  :  pikes kerd   -  آنرا تهی کرد

پِلغار نِدارِه  : pelghar nedareh   -  کارش بی نظم وترتیب است

پِیشُونِیسّ خّیرِه ٭ : pishunis khyreh   - پیشانیش خیر است

پُورنِیدس بِس  : purnid bes   -  به او فشار آورد تا به دیوار چسبید

پُوزّسِه بخاک اِیمالِن  :  puzese be khak eimalen   -  پوزه اش را بخاک میمالند(او را تنبیه میکنند)

پُوز پُرسِ خطا نِیکُنِه  :  puz pores khata nikone   - تفنگ دهن پرش خطا نمیکند(همیشه تفنگ ساز نقش اساسی در تیراندازی با تفنگ داشته چنانکه در جنگ اصلان خان در قرون پیش در بختیاری در شعر حماسی مردم از تفنگ ساز به بدی یاد شده

دّستِهِ ماری زّنا تفنگ نسازی               ما بُور هّفت تیره خّرد دِروِِی بِبازی

ای تفنگ ساز دستت را مار زند وتفنگ نسازی که مادیان بو هفت تیر خورد وشروع کرد به بازی کردن

پُرپوسِسِه  : por puseseh   -   پر پوستش میباشد (یعنی این قیمت دیگر بالاترین است) بیشتر درمورد گوسفند وگاو استعمال میشود

پُر وپِیک دارِه  : poro pik dareh   -  پروخالی دارد (هرچیزی خوب وبد دارد)

پّرز٭ینس کِرد تابِس نّزّنِه  : pazines kerd ta bes nazane   - اورا با خار پوشاند تاگراز آنرا نخورد(تا معنی گراز نر را میدهد)

پّی جُورش یِنبُو  :  py juresh nibu   -  زیاد بدنبالش نیست ، سراغش را نمیگیرد

پّیُ پاس یِنبُو  :  py pas nibu   -  بدنبال او نمیرود

پلکاس ایزّنه٭ : pelkas eizaneh   -  پلکهایش میزند

پّس مّندِه شیرِن نیخُورُم  :  pas mandeh shiren nikhorom   -  پس مانده شیر را نمیخورم (کنایه از روح سرکش ومغرور است)

پّس کالِس کِردمُ  :  paskales kerdom   -  اورا پس از موعد کشت کاشتم

پشم وپِیلِیس رِهده  : pashmo pilish rehde   -  پشم وگوشتش دراثر بیماری تحلیل رفته

پوسُهِ درختِنِه رّندُم  : pose darskhtene random   -  پوست درخت را تراشیدم

پِیلُتِه بِل مِن اّفتّو خُوت بِشین مِین ساتِتِه نّورُدار  : pileteh bel men aftao khot beshin mine sa tiye navordar   -  پولت را درافتاب بگذار وخودت در سایه بنشین وچشم از او برمدار

پس پرِیکّ مّندِبِرت مّندُم  : pas parig mandiret mandom   -  پس پریروز منتظرت ماندم

پیشت ایگُوم عیبی نداری           پّسِت اِیگوم سّرنّور داری

Pishet eigom aybi nedari paset ei gom sar navord ari

جلوی رویت میگویم عیبی نداری ، پشت سرت میگویم سربرنداری

٭ زنان بهنگام سوگواری، مردان بزرگ واقوام نزدیک گیسوان خود را میبرند تا ارادت خود را به مرده نشان دهند این احترام وتقدس از نظام باوری دوران میترائیسم است

٭ دیدن ماه نو، نگاه اول بامداد، اولین فروشی که صبح زود انجام شود، به آدم خنده رو دست دادن (دس خیری وم شوند) یعنی دست خیری بمن کشید همه از باورهای خوب وماندگار است که در خطه بختیاری باقی مانده است

٭پرز خارهای مخصوص است که با آن خرمنهای کوچک را می پوشانند تااز گزند حیوانات درامان بماند

٭ پلک زدن – گیوه وارونه شدن از باورهایی است که هرکدام با اینده پیش بینی شده همراه است پلک زدن حاکی از آمدن مسافر است ، وارونه شدن گیوه شگون ندارد.

نشانه های آوا نگاری (فهرست 1 پ )

پامّنِه مِین حّرفام  : pa maneh min harfam   -  حرف در حرفم نیاور

پانِه وُرچین زِیّتُر  :  paneh vorchin zitar    -  زود پابردار(گامهایت رو تندکن)

پاسه زِ گلیمِ خُوس درازترکرد  :  paseh ze gelimekhos deraztar kerd  -  پاراازگلیم خودش فراتر نهاد

پادّویسِه کِرد تا کارِسِه راس کرد  : pa dovise kerd ta karese ras kerd   -  برایش فعالیت کردتاکارش درست شد

پاروپِیرار رّهددِی تازّس مّکُو  :  paro pirarrahd di tazasmako  -  سخن پارسال وپیرارسال را تازه مکن که گذشته است

پاپِلیچّک دابس  :  papeliechak dabes  -  پابه پشت پایش گذاشت که زمین بخورد

پالّونِس خُلِه  :  palunes khaleh  -  پالانش کج است

پاگِرهِدِه کّرکِه  :  pa gerehdeh korke  -  پسره روی پاایستاد

پاتِه وردار  :  pateh vordar  -  تند بیا (گامت راتندبردار)

پِیاچّند وّنگِه  :  piya chandi vangeh  -  مردچقدر بیحال است

پِیا واخُس رِی گِل بوه  :  piya gapiyeh mandeh yadegare piyayal  - مردبزرگی است بازمانده از مردان

پِی پتیه هّمّس  :  peh patiyeh hamas  -  همه اش سودخالص است

پُشتِس به کُه لارِه  :  poshtes ve kohe gareh  -  پشت او به کوه لار(کلار)چهارمحال است

پّندوّ کِرده  :  pandao kerdeh  -  ورم کرده است

پیرونی کرده  :  piruni kerdeh   -  تب کرده وبیحال است

پّتّس وّندِی به اّو  :  patas vandi beao  - پته اش را به آب انداختی(رازش رابرملاکردی)

پیلانِه دّرنهاد  :  pilane dar nehad  -  پولهایش را گم کرد یا باخت

پس صوه خیلی دیره  :  pas sovah khili direh  -  پس فردا خیلی دیراست

پوسِتِه قلفتی کنُم  :  pusete ghelefti kanom  - پوست ترایکجا میکنم

پیا خُوس مّلُونه  :  piya khos malaoviyeh  - مردخودش شناگراست

پارِنُ ٭خدا بیامرزه  :  paren khoda biyamorze  - پارسال را خدا بیامرزد (کنایه از کارگذشته دیگر بازگشت ندارد)

پِیا یّل زمُفلسی خوارایبُون گُوسیّل زلّری  :  piyayal ze mofgesi khar eibun gusiyalze lari  -  مردان ز تهی دستی خوار میشوند وگوسفندان از لاغری

پیا چارُشونه خیلی سخته  :  piya charshune khili sakhteh  -  آنمرد چهار شانه خیلی محکم و دلیر است

٭واژه پارفارسی باستان است که درگویش بختیاری استعمال زیاد دارد وحکایت وروایت چند هزار سال تاریخ است

برگزیده ازکتاب واژه نامه زبان بختیاری  تالیف :  آقای ظهراب مددی

ü      بُیت خُونی زُنگُل

Byt  khuni zangal

شعرخوانی زنان (درمراسم عزاداری وعروسی دستجمعی میخوانند)

ü      بِهُونِه شّه تُو اّفّتونِه دارِه

Behunesah tao aftaone dareh

چادر سیاه طاقت آفتاب را دارد

(چادرسیاه که بهنگام کوچ ایل بر می افرازند)

ü      بِیُو بُگُمِت چّند اُشتُروُن کُوهِی بِخواس        هرکِی تُونِه خواس اّرکافّری هّم بُو

Biyao bogom chand oshtorunkohi bekhas harki tone khas ar kafari ham bu

بیا بگویمت هرکه ترا دوست میدارد اورا بقدر اشتران کوه دوست داشته باش اگرچه کافری باشد

ü      بِهیِگ دّمِ پّردِه قسمت کُجِه اِیگردِه

Behig dame pardeh ghasmat kogeh eigarden

عروس کنار پرده خانه است ،ولی قسمت کوه به کوه بدنبال او میگردد

آب در کوزه وما تشنه لبان میگردیم ،یار در خانه وماگرد جهان میگردیم

ü      بِید بِیکّس

Bid bikas

تک درخت بید رو میگویند

(محلی نیز هست در نزدیکی چلگرد کهرنگ که محل ییلاقی طایفه بابادی است)

ü      بِجا دِلبّر مُو یّه دِلبّردُ دارُم

Bej a delbar mo ya delbard darom

بجای دلبر معشوقه من کسی را دارم که دلش مانندسنگ است

ü      بُندِ سیزِنُ رِیّ مُیناسِه

Band sizan ri mynaseh

بندسوزن روی روسری اوست

ü      بِه پا پاتِه نّتلِنِه

bepa pateh natelneh

مواظب باش پایت را له نکند

ü      بِه چِزنی گُوشتُمِه تا اُستُخونُم

Be chezni gushtome ta osotokhunom

گوشت مرا تا استخوان میسوزانی

ü      بیُورِی کُولُم پات تّپِیِه

Biyaori kulom p at patiyeh

روی دوشم بیا که پایت برهنه است

(اینرا درمقام طعنه وسرزنش میگویند)

ü      بُهُونِه که تّو بارون ِ داره

Bohuneh ke tao barune dareh

چادرسیاه است که طاقت باران را دارد

ü      بِه میش اِیگُون بِجِه            بگرگ اِیگُون بِگِرِش

Be mish eigon bejeh be gorg eigon begeresh

به میش میگویند فرار کن          به گرگ میگویند بگیرش

کنایه از آدم های دورو

ü      بِه بِنگست گُهدِن سِوِکی یا سنگینی ؟  گُهد سِوِکی سنگینی دّسِ خُومِه

Be bengesh goheden seveki ya sangin gohd seveki dangini dase khomeh

به گنشجک گفتند سبکی یا سنگینی ؟         گفت سبکی وسنگینی دست خودم است

(هرکس احترامش بدست خودش است)

ü      بِنگشِتِ بُردِن بِهِشت       چریندو ایگُد وطن وطن

Bengeshte borden behesht shernido gohd vatan vatan

گنجشک را به بهشت بردند فریاد زد که وطن وطن

هرکسی درهرجا که زاده شد آنجا برایش بهشت است

ü      بّلا جبی بِیدُ

Bel a jebi bid

تعجبی بود

ü      بی بّروُ گّرُد

Biberao bargard

برو برگرد ندارد

ü      بّلا بِگری که چُونُو نازی

Bala begeri ke chono nazi

بلا بگیری که این چنین زیبائی        

ü      بّلا گِرهِدِه رِی دِرّخت

Bala gerehde rahd ri derakht

بلا گرفته رفت روی درخت (کنایه از کار بد)

ü      بی گُلنِسا سُوار مایُون بِید

Bi golnesa suvare mayun bid

بی بی گلنسا سوار مادیان بود

ü      بی اّفّتو مُونِیدُ مِس

Bi aftao mo nydo mes

به این آفتاب سوگند که من اورا ندیدم

ü      بُلیطُ هُول هُولی

Balit hol holi

بلوط پخته درآتش وخاکستر

ü      بِی مو خُوت اِیدونی که هیچی

Bimo khot eiduni ke hichi

بی من میدانی که بی ارزشی

ü      بِل وا دُرنُگ

Bel va dorong

لحظه ای صبرکن

ü      بّلا کُم تِیّر قّضابِتُ نّدِراهِه

Bala kom tire ghaza bet naderahe

بلکه تیر قضا(سرنوشت) بسویت نیاید

ü      چِویلِ دّور کّمّر باد اِیوشِنیدسِ دِلِ کّر کارِتی تّرِه دُو دّراّنجِنیدِس

Chvile daore kamar bad eiyaoshnides dele kor karlitare dodar anenides

چویل(سبزی کوهی) دورکمر راباد بهرسو میبرد (تکان میدهد) دل پسر خونین تر است ودختر اوراباکارد عشق خودآنرا قطعه قطعه کرد(ازشعروادبیات مردم)

ü      بی ساز اِیّرخسِه

Bi saz eirakhse

بی ساز میرقصد

ü      بّخت بّختِ اّوّلِه

Bakht bakht avaleh

شانس اگر هست همان شانس نخستین است

(کنایه از ازدواج است که همان ازدواج اول بهتراست)

ü      بّختِ مُردِیلت

Bakht mordiyalet

سوگند به بخت مردگانت

ü      بّختِ بّوم

Bakht baom

سوگند به بخت پدرم(بیشتر این سوگند بمرده است)

ü      بِهیِگِن بگو خُسی دا نِیبوُ

Behi gen bogo khosi da nibu

عروس رو بگو که مادر شوهر هیچوقت مانند مادر نمیشود

ü      بِی گُداربِه اّو زِید

Bigodar be ao zid

بدون دانستن گداربه آب زد

بدون مطالعه و نقشه کارراانجام داد

ü      بِه آسِیو اِرِه حّر دارِه نّه حُور

Be asiyao eireh ne her dareh na hur

به آسیاب میرود نه خردارد ونه خور (کنایه از آدم بی هدف)

ü      بِمال رّهِس نِیدادِن اِیگُو د مُو کّهخُدا

Bemal rahes nidaden eigod mo kahkhodam

به آبادی راهش نمیدادند میگفت من کدخدایم

ü      بِه فِیس اِرِه به ناز اِیاهِه

Befis ereh be naz eiyahe

به تکبر میرود وبا ناز برمیگردد

ü      بُهار اِرِه پائیز اِیاهِه

Bahar ereh poeiz eiyahe

بهار میرود پائیز برمیگردد (کنایه از تاخیر در مسافرت)

ü      بّنگِ بُوس نِیا

Bange bus niya

بانگ وبوئی از او نمیائید (از او خبری نمیاید)

ü      بّدنّوینی گّگُو

Bad navini gegu

بد نبینی برادرم (درمقام تعارف)

ü      بِنُگروکّلِه نِدارِه

Bangeru kaleh nedareh

بنگرو(نامی است برای مردان) سرش از خودش نیست

(کنایه از تهور وجرات)

برگزیده ازکتاب گویش بختیاری تالیف :  آقای عبدالعلی خسروی

ü      باج سویل سُونِه

Baj sevil suneh        

باج سبیل میگیرد

ü      بارتم نید که وادس چپ کار کنم

Bartom nid keva dase chap karkonom

عادت ندارم که با دست چپ کار کنم

ü      بالُمِه چرخ اشکناددلمه زمونه

Balome charkh eshkenad delome zamuneh

بال مرا چرخ شکست ودلم رو زمانه این لّخ از شعری است که درمردم رایج است

ü      بازی بازی نومس نهاد قاضی

Bazibazi nomes nehad ghazi        

الکی الکی نامش رو قاضی نهادند

ü      باافتو اوید وا افتو رهد

Ba aftao evyd ba aftao rahd

با آفتاب آمد      با آفتاب رفت  (یعنی عمرش کوتاه بود)

ü      باد آورد خدا سی هوشه چین

Bad everd khoda si huche chin

باد را خدا آورد که خوش چین کارش رو بکند

عدو شود سبب خیر اگر خدا خواهد

ü      بادوّس مِین کّلّس

Badvas  min kalas

باد در کله اش افتاد

ü      بایِم تّل جاس مِنِه جنگله

Bayom tal jas mine janglge

بادام تلخ جایش در جنگل است

کنایه از اینکه جنس بد هرگز ببازار نخواهد آمد

ü      باج گر ز باج دهی نیترسه

Baj ger zebaj dehi nitarse

باجگیر از باج دادن هراسی ندارد

ü      بُردیسِه سی خُوتُ

Bordiseh si khot

آنرا برای خودت بردی

ü      بُردیسِه تا آسماری دس زس نیو ورداری

Bordiseh ta asemari daszes nivord ari

تا کوه آسماری اورابردی         باز دست ازاو بر نمیداری

ü      بُرده واّ بُوس

Bordeh va baos

او به پدرش برده است

ü      بُرگنِهِ وّنّد

Borgeneh vand

ابرو را بالا انداخت

ü      برد زمونه هنی وچهره س نخرُده

Barde zamune hani ve chahras nakharde

هنوز سنگ زمانه به کمرش نخورده است

ü      بِرِشتُم وسُهدم سِت

Bereshtomo sohdom sit

سرخ شدم سوختم از داغت

ü      برنه که ول کنی دا خوسه ایجوره

Behane ke vel koni da khose eijureh

بره را که رها کنی خودش مادرش رو می یابد

ü      بّر اّفتو بشین سانهِ بپا

Bar aftao beshin sane bepa

در آفتاب بنشین و سایه رو تماشا کن

ü      بُزنِ وپا خُس اِیکشِن وِِ دار مِیشِن وا پا خوس

Bozen vepa khos eikeshen vedar mishen va pa khos

بزرا با پای خودش بدار میکشند ومیش راهم با پای خودش

من اگر نیکم اگر بدتوبرو خودرا باش ، که گناه دگری برتو نخواهند نوشت

ü      بُز که اّجِلِس ایا نون شونه خوره

Boz ke ajales eya nun shune eikhoreh

بز که اجلش آمد نان چوپان رو میخورد

ü      بجور جاته بنه پاته

Bejur jateh beneh pateh

اول جایت را پیدا کن بعد پایت رو بگذار

هرکه اول بنگرد پایان کار ، اندر آخروانگردد شرمسار

ü      بّسکی باد خُوبِید بارُون اّم گِلِس وّس

Baski bad khu bid barunam vas be geles

از بس باد خوب بود باران هم بهمراهش آمد

(کنایه از روی هم آمدن مشکلات)

ü      بّدِتِه بِفرشِن بِه آسِیوُ           خُووته بِفرشن به میلسِ

Badete befrshn be asiyao khuneteh befrshn be myles

پسر بدت را به آسیاب بفرست وپسر خوبت را به مجلس بزرگان

که هرچیزی بجای خویش نیکوست ، جهان چون خط وخال وچشم وابروست

ü      بّعدِ پائیز و کُله نِمِدی

Bahde poeizo kolah nemedi

بعداز رفتن پائیز کلاه بر سر می نهی

نوش داروئی وبعداز مرگ سهراب آمدی ، سنگدل این زودتر میخواستی حالا چرا

برگزیده ازکتاب گویش بختیاری تالیف :  آقای عبدالعلی خسروی