تبليغاتX
تاریخ وفرهنگ بختیاری

یکشنبه بیست و ششم آذر 1385

قوانین گویش بختیاری (5)

(نقشهای ) حالات اسم

حالت فاعلی :

                 علی خوسی ali khavsi      = علی خوابید که علی فاعل است.

 

حالت معفولی :

                  علینه خونیدم   aline khanidom   علی را خواباندم

 

حالت اضافی :

اسم گاهی باکسره به کلمه بعدازخود اضافه می شود،اسم یا کلمه دوم به گونه ای کلمه نخستین رابه خود وابسته می سازد،مانند: اسم علیasme ali اسب علی،اسامی مختوم به مصوت درحالت مضاف کسره نمی گیرند وبدون هرگونه واسطه همراه مضاف الیه می آیند مانند:

                   داعلی da ali  مادرعلی ،کله خرس kola khers لانه خرس.      

 

حالت ندایی :  

الف :(ای ey  )بیشتر درآخراسم می آید وگاه پیش ازآن

کری       korey       ای پسر

هالوی     haloey     ای دایی

ای پیا      ey piya    ای مرد

 

ب : گاه هیچ نشانه ای وجود ندارد مانند،جغله وره jegelevore  پسر برخیز.          

 

معرفه :

اسمی که نزد مخاطب معلوم و آشناباشدعلامت معرفه درزبان بختیاری(که ka ) است که به آخر اسم افزوده میشود.

 

    Piya     - piyaka    = مرد معلوم

    Kor      - koreka   = پسرمعلوم

    Big       - bigka    = بزغاله معلوم

 

موصوف صفتهای اشاره (ای) این(او)آن (هم)همان(هم) همین همه مضموم می گردند.

یعنی واکه(o ) را دریافت میکنند که می شود آنرا نوعی علامت معرفه خواند.

 

        ای کرو         ikoro             این پسر

        او ددرو        ododro            آن دختر

        هم قلم        hamo glamo    همان قلم

 

نکره :

اسمی است که نزد مخاطب ناشناس باشد علامت نکره در زبان بختیاری (یه ya )یک می باشد.

                 یه پیا        ya piya     یک مرد

 

علامت جمع "ون on یا "وo  "

همان "ان" جمع فارسی است که در برخی لهجه های فارسی "ون" هم تلفظ میشود.

 

           شو                                  جاهل

               شب                                    جوان

        Sav                                   jahel

 

          Savon                                  jahelo

                 شبها                                   جوانها

          Savo                               jahelo   

          

"o" که"و" ویژخی آنرا "واوغنه" خوانده اند،هنوزتوسط آن گروه از بختیاریها که گفتارشان از تنها هم زبان رسمی مصون مانده ادا وتلفظ می شود اما این آوای ویژه میرود که فراموش شده و"on" جانشین آن گردد.

 

علامت جمع "گل gal  و "یل yal  و"ال al  "

این سه نشانه جمع هرسه گونه هائی از یک نشانه واحدند شاید اصیلترین وکهن ترین نشانه جمع زبان بختیاری باشد که امروزه قلمرو آن مورد دست درازی نشانه های جمع بیگانه "ون" و"ها" قرارگرفته وقدرت مانوررااز آن درگستره واژه گانی گرفته است.

 

گل     gal       

کرگل       korgal    = پسران

درگل       dorgal    = دختران

 

این علامت جمع درزبان کردی لهجه سندجی ، خویشاوند زبان بختیاری نیزرایج است.

 

یل              yal     

پیایل    piyayal             = مردان

بختیاری یل     bakhteyari yal    = بختیاریها

 

Yal گونه ای دیگر از gal  است چرا که گاف در زبان بختیاری بسیار به یاه تبدیل میشود

 

آل      al  

تی ال tial       = چشم ها

پال     palal     = گیسوان

 

 

برگزیده ازکتاب گویش بختیاری تالیف :  آقای عبدالعلی خسروی

نوشته شده توسط پوراندخت در 18:40 |  لینک ثابت   •