یکشنبه بیست و ششم آذر 1385
قوانین گویش بختیاری (5)
(نقشهای ) حالات اسم
حالت فاعلی :
علی خوسی ali khavsi = علی خوابید که علی فاعل است.
حالت معفولی :
علینه خونیدم aline khanidom علی را خواباندم
حالت اضافی :
اسم گاهی باکسره به کلمه بعدازخود اضافه می شود،اسم یا کلمه دوم به گونه ای کلمه نخستین رابه خود وابسته می سازد،مانند: اسم علیasme ali اسب علی،اسامی مختوم به مصوت درحالت مضاف کسره نمی گیرند وبدون هرگونه واسطه همراه مضاف الیه می آیند مانند:
داعلی da ali مادرعلی ،کله خرس kola khers لانه خرس.
حالت ندایی :
الف :(ای ey )بیشتر درآخراسم می آید وگاه پیش ازآن
کری korey ای پسر
هالوی haloey ای دایی
ای پیا ey piya ای مرد
ب : گاه هیچ نشانه ای وجود ندارد مانند،جغله وره jegelevore پسر برخیز.
معرفه :
اسمی که نزد مخاطب معلوم و آشناباشدعلامت معرفه درزبان بختیاری(که ka ) است که به آخر اسم افزوده میشود.
Piya - piyaka = مرد معلوم
Kor - koreka = پسرمعلوم
Big - bigka = بزغاله معلوم
موصوف صفتهای اشاره (ای) این(او)آن (هم)همان(هم) همین همه مضموم می گردند.
یعنی واکه(o ) را دریافت میکنند که می شود آنرا نوعی علامت معرفه خواند.
ای کرو ikoro این پسر
او ددرو ododro آن دختر
هم قلم hamo glamo همان قلم
نکره :
اسمی است که نزد مخاطب ناشناس باشد علامت نکره در زبان بختیاری (یه ya )یک می باشد.
یه پیا ya piya یک مرد
علامت جمع "ون on یا "وo "
همان "ان" جمع فارسی است که در برخی لهجه های فارسی "ون" هم تلفظ میشود.
شو جاهل
شب جوان
Sav jahel
Savon jahelo
شبها جوانها
Savo jahelo
"o" که"و" ویژخی آنرا "واوغنه" خوانده اند،هنوزتوسط آن گروه از بختیاریها که گفتارشان از تنها هم زبان رسمی مصون مانده ادا وتلفظ می شود اما این آوای ویژه میرود که فراموش شده و"on" جانشین آن گردد.
علامت جمع "گل gal و "یل yal و"ال al "
این سه نشانه جمع هرسه گونه هائی از یک نشانه واحدند شاید اصیلترین وکهن ترین نشانه جمع زبان بختیاری باشد که امروزه قلمرو آن مورد دست درازی نشانه های جمع بیگانه "ون" و"ها" قرارگرفته وقدرت مانوررااز آن درگستره واژه گانی گرفته است.
گل gal
کرگل korgal = پسران
درگل dorgal = دختران
این علامت جمع درزبان کردی لهجه سندجی ، خویشاوند زبان بختیاری نیزرایج است.
یل yal
پیایل piyayal = مردان
بختیاری یل bakhteyari yal = بختیاریها
Yal گونه ای دیگر از gal است چرا که گاف در زبان بختیاری بسیار به یاه تبدیل میشود
آل al
تی ال tial = چشم ها
پال palal = گیسوان
برگزیده ازکتاب گویش بختیاری تالیف : آقای عبدالعلی خسروی

