تبليغاتX
تاریخ وفرهنگ بختیاری

جمعه پانزدهم اردیبهشت 1385

زبان مردم بختیاری

گل واچ "گل واژه ها"

 

زبان بختیاری راباید گنجینه گل واچ یا گل واژه ها نامید،زیرا این زبان مجموعه ای از واژگان کهن را در بردارد که کمتر پژوهشگری پیرامون آن به تفحص پرداخته است. گلزار واژگان بختیاری سرشار از اصیلترین و کهن ترین و زلال ترین سخنان نیاکان این مرزوبوم است که در گنجینه زبان بختیاری و لری تا به امروز راه بپیموده و بیم آن می رودبی توجهی به این گوهر گرانبها راه نیستی و فراموشی را از سرگیرد.گل واچ که خود نامی جهت کار پژوهشی واژگان بختیاری و ریشه یابی آن انجام داده ام به معنی گل واژه هاست.چرا که "وچ"یا vachدر زبان

اوستایی سخن گفتن است "وچائو" هرگاه با واژه "میت" mith همراه می گردد یعنی گفتار دروغ ،آنچه امروز در زبان بختیاری "چاو" caw یا "چو" گویند.

همچنین" واژه" vag یا "باژ" به دعاهای کوچک در عصر ساسانیان گفته می شد که مفهموم زمزمه با خدای خود کردن است و زیر لب دعاخوانی را باژ یا" واژه"می گفتند ونیز سخت وگفتار درزبان پهلوی "واچ" است که در زبان بختیاری "وت واچvet-e-vac یا وت واج" همان واژ یعنی پیرامون گفتار سخن کسی پرداختن معمول و مصطلح است .

وت به تنهایی به معنی سخن گفتن ،حرف، لغت، کلمه، لفط، بیان تعبیر است.ناگفته نماند زبان هر ملتی خود آئینه ای تمام نما از فرهنگ و اندیشه و شیوه زندگی آن ملت است،وقت که در یک ملت آسیایی از زن با عنوان "بانو" یاد می شود چرا که بانو یا بان به معنی چراغ خانه پایه و ستون و دفع کننده تاریکیها وفروزنده روشنایی های آن می باشد واین نشان دهنده ایرانیان جهت ارج نهادن به مقام و جایگاه زنان ارج می نهادند این میراث بزرگ در زبان قوم لر نیز ماندگار و پایدار است در روز شاید ما چندین با واژه "دا"دایه"داک"دی"دادا"دده"ددی"دالو" بکار میبریم یا می شنویم .

"دا"DA در باره آن "دستور کانگا" آنجا که برزبان گاتایی تفسیری دار یکسانی معانی این واژه را در زبانهای اوستایی،سنسکریت، پهلوی، کردی،ارمنی ولری به معانی پرستار،مادر،بخشنده نگهدارنده،تکیه گاه ستون،تغذیه نمودن که باز همه از صفات خداوند ودرزبان انگلیسیdame به معنی بی بی و خاتون ،بانو به کار می رود،می داند درزبان لری و بختیاری "دادا" به معنی پرستار"دا"دی"داک"دایه"و تایه"به معنی مادر کاربرد دارد و "دلاک"یا چوب دلاک ستون و چوب ایستاده و ستون چادر است و دالوکه همان واژه داآلود است به معنی پرمایهو صفت مادری که به مادران پیر یا پیر مادران گویند

قند جویی فپند جویی ای جناب

هرچه می جویی بجو،

بیکران بحریست ،گوهر بی حساب

هرچه می جویی بجو

فارسی گویی فدری گویی ورا

هرچه می گویی ،بگو

بهر من تنها زبان مادریست

همچو شیر مادراست

بهر آن تشبیه دیگرنیست، نیست

چونکه یر مادراست

زین سبب چون خنده های دلبرم

دوست می دارم ورا

چون نوازش های گرم مادرم

دوست می دارم ورا

 

گرچه برخی زبان بختیاری را مستقل از زبان لری دانسته اند ولی در مجموعه شاخ برگ زبانها می توان شاخه ای از زبان لری از آن یاد کرد که یکی از کهن ترین زبانهای اقوام ایرانی به شما ر می رود و ستم ها ف آسیبهارا تا کنون بر دامان پاک خود داشته است.

زیرا که هر یک از گویشهای لری(لرستانی ،بختیاری، بویراحمدی و ممسنی ) ویژگیهای صوتی معنایی ، صرفی و واژگانی خاص خود را دارند که بر اثر تغییرات وتفاوتهای فارسی امروز و هزار سال پیش را نسبت به اختلاف گویش لری ممسنی در فارسی و لری لرستانی را که در سوی مناطق لرنشین واقع شده اند در نظر بگیریم انشعاب در گویش لری مادر از هزار سال پیش فراتر میرود.و درنتیجه با توجه به پیوستگی تاریخی نژادی سرزمینهای لرنشین فعلی در دوران باستان که محل سکونت اقوام پارسی بوده زبان لری از زبان پهلوی پارسیک جنوب منشعب شده است.                                                                            

اما سخن ما پیرامون زبان بختیاری است وهرجا که در این مقوله و گفتار از بختیاری نامی آید مراد زبان بختیاری می باشد که یگانگی خاص این زبان موجب گردیده تاهر بختیاری تباری از چهار گوشه جغرافیای بختیاری می تواند زبان همدیگر را بخوبی بفهمند واین خود زبان است که نزدیکیهایی را بین می آفریند یک بخیتاری الیگودرز به راحتی با زبان یک روستایی رامهرمزی می تواند از طریق زبان با همدیگر ارتباط برقرار کنند .

    ناگفته نماند که زبان بختیاری نیز تفاوتهایی را دردرون خود حمل می کند که بیشتر لهجه ای می باشد که چندان محسوس نمی باشد مگر از نظر بیان واژگان مراد واژگان یکسان ولی دارای لهجه قومی متفاوت و آن هم به سبب موقعیت جغرافیایی منطقه بخیتاری است که هر روستا یا طایفه و قومی رارودخانه ای فاصله رشته کوهی مسیر خاص کوچ ییلاق و قشلاق معین از هم جدا کرده است وهر طایفه لا لهجگانی نسبتا محسوس بخشیده یا واژگان خاص داده است.

زبان بختیاری یکی از زبانهای جنوب غربی ایران است و با کم وپیش اختلاف در عباراتی چون "لری لهجه ای از زبان فارسی" یا" گویش بختیاری"که در برخی نوشته ها و گفته ها به کار برده می شود خارجی می سازدپدیده های معنایی افعال صرفی و واژگان و اصطلاحات ویژه این زبان چنانچه بخواهیم برخی را به زبان دیگر برگردان کنیم یا آن را پیدا نمی کنیم یا چنانچه بخواهیم از ترکیب چند واژه که معنی اصطلاح یا واژه را برساند باز می مانیم وبه کنه و جوهر مفهوم و معنی وازه بختیاری نرسیده ایم.

 

نوشته شده توسط پوراندخت در 15:5 |  لینک ثابت   • 

جمعه پانزدهم اردیبهشت 1385

زبان مردم بختیاری

 

سابقا سه زبان در ایران بوده : یکی زند وآن لغت ولسان مخصوص دینی آنها بوده که کتب مذهبی و علماء دین ناطق و متکلم به آن زبان بوده اند. دوم زبان دری که زبان مخصوص پارسیان می باشد. سوم پهلوی که زبان مردم پهله بوده و پهله اسم مخصوص اصفهان و اغلب بلادی است که در مدی یا عراق عجم حالیه است . فردوسی می گوید."زبان کیان پهلوی بوده است " زبان بختیاری تقریبا پهلوی است.

 

برگزیده از کتاب:تاریخ بختیاری تالیف علیقلی خان سرداراسعدوعبدالحسین لسان الطنه سپهر

 

نوشته شده توسط پوراندخت در 14:57 |  لینک ثابت   •